Przy wielu grach karciarskich instrukcja to pierwszy kontakt z tytułem i rzadko kiedy wraca się do niej po pierwszej partii. Jednak w przypadku tej karcianki bywa inaczej — wiele osób grających w nią od lat odkrywa z zaskoczeniem, że przez lata stosowało nieoficjalne zasady przekazywane z pokolenia na pokolenie. UNO gra ma oficjalną instrukcję wydaną przez Mattel, która rozstrzyga szereg kwestii odmiennie niż powszechna tradycja przy stołach. Ten artykuł przedstawia pełny obraz tej karcianki — od składu talii, przez przebieg rozgrywki, po warianty i wersje dostępne na rynku.
Podstawowe informacje o grze
UNO to karcianka dla dwóch do dziesięciu graczy, przeznaczona dla osób od siódmego roku życia, choć w praktyce zasady rozumieją też młodsze dzieci przy odpowiednim wprowadzeniu. Partia trwa zazwyczaj od piętnastu do trzydziestu minut, choć przy większej liczbie graczy lub pechowym rozkładzie kart może się wydłużyć. Gra powstała w 1971 roku w Stanach Zjednoczonych i od 1992 roku jest wydawana przez Mattel — jeden z największych producentów gier i zabawek na świecie.
Talia liczy 108 kart podzielonych na karty liczbowe i karty specjalne. Cztery kolory — czerwony, zielony, niebieski i żółty — tworzą podstawową strukturę rozgrywki. Każdy kolor zawiera karty z cyframi od 0 do 9 oraz trzy typy kart specjalnych. Uzupełnieniem są bezkolorowe karty akcji, które można zagrać w dowolnym momencie niezależnie od aktualnego koloru stosu.
Szczegółowy skład talii
Zanim przejdzie się do zasad, warto znać dokładną zawartość talii — pomaga to lepiej rozumieć, jakie szanse na dobranie konkretnej karty ma gracz w różnych momentach partii. Rozkład kart jest następujący:
- karty z cyfrą 0 — po jednej sztuce w każdym kolorze (łącznie 4 karty);
- karty z cyframi 1–9 — po dwie sztuki każdej cyfry w każdym kolorze (łącznie 72 karty);
- karty „Pomiń” — po dwie w każdym kolorze (łącznie 8 kart);
- karty „Odwróć” — po dwie w każdym kolorze (łącznie 8 kart);
- karty „Dobierz 2″ — po dwie w każdym kolorze (łącznie 8 kart);
- karty „Zmień kolor” — 4 sztuki bezkolorowe;
- karty „Dobierz 4″ — 4 sztuki bezkolorowe.
Łącznie daje to 108 kart. Karty bezkolorowe — „Zmień kolor” i „Dobierz 4″ — stanowią zaledwie niespełna osiem procent talii, co tłumaczy, dlaczego są tak cenione przez graczy i rzadko zagrywane bez przemyślenia.
Przebieg rozgrywki – od rozdania do wygranej
Przygotowanie gry zajmuje chwilę. Talia zostaje potasowana, każdy gracz otrzymuje siedem kart, jedna karta trafia na stół jako karta startowa, a pozostałe tworzą zakryty stos do dobierania. Gra toczy się zgodnie z ruchem wskazówek zegara, choć karty „Odwróć” zmieniają ten kierunek na przeciwny.
W swojej turze gracz dokłada kartę pasującą do wierzchniej karty stosu — kolorem lub cyfrą. Karta specjalna może być zagrywana na kartę w tym samym kolorze lub na kartę tego samego typu. Jeśli gracz nie ma karty, którą może zagrać, dobiera jedną z zakrytego stosu. Według oficjalnych zasad po dobraniu karty, jeśli ta pasuje, można ją od razu zagrać — jeśli nie, tura przechodzi do kolejnego gracza. Niektóre grupy grają inaczej, ale taka jest wersja instrukcji producenta.
Moment zawołania „UNO”
Zasada zawołania „UNO” bywa traktowana lekko, jednak w oficjalnych regułach ma konkretne konsekwencje. Gracz, któremu zostaje jedna karta w ręce, musi głośno powiedzieć „UNO” w momencie zagrywania przedostatniej karty — nie przed, nie po, lecz dokładnie w tej chwili. Jeśli gracz zapomni i zostanie przyłapany przez innego gracza przed rozpoczęciem przez niego własnej tury, musi dobrać dwie karty karne. Jeśli gracz wyłoży ostatnią kartę bez wcześniejszego zawołania „UNO”, wygrywa bez kary — zasada działa wyłącznie przy przedostatniej karcie.
Działanie kart specjalnych
Karty specjalne to element, który najbardziej różnicuje rozgrywkę i generuje największe emocje przy stole. Ich działanie jest ściśle określone przez producenta, choć w praktyce część z tych zasad bywa stosowana inaczej niż oficjalnie. Poniżej zestawienie typów kart specjalnych z ich dokładnym działaniem:
| Karta | Działanie | Na co można zagrać? |
|---|---|---|
| Pomiń | Następny gracz traci turę | Na kartę w tym samym kolorze lub na inną kartę „Pomiń” |
| Odwróć | Zmienia kierunek gry na przeciwny | Na kartę w tym samym kolorze lub na inną kartę „Odwróć” |
| Dobierz 2 | Następny gracz dobiera 2 karty i traci turę | Na kartę w tym samym kolorze lub na inną kartę „Dobierz 2″ |
| Zmień kolor | Gracz wybiera dowolny kolor | Na dowolną kartę w dowolnym momencie |
| Dobierz 4 | Gracz wybiera kolor, następny dobiera 4 karty i traci turę | Tylko gdy gracz nie ma karty pasującej kolorem* |
*Zasada dotycząca karty „Dobierz 4″ jest często pomijana w praktyce, jednak oficjalna instrukcja wyraźnie stanowi, że tę kartę można zagrać wyłącznie wtedy, gdy gracz nie posiada żadnej karty w aktualnym kolorze stosu. Jej złamanie może być zakwestionowane przez następnego gracza.
Wersje i warianty gry
Przez pięćdziesiąt lat na rynku pojawiły się dziesiątki wersji tej karcianki. Część z nich to edycje tematyczne z innymi grafikami — licencje filmowe, sportowe, z postaciami z kreskówek. Inne wprowadzają modyfikacje zasad lub dodatkowe typy kart. Warto znać kilka najczęściej spotykanych wariantów:
- UNO Flip! — talia ma dwie strony: jasną (standardowe zasady) i ciemną z mocniejszymi kartami karnymi.
- UNO Attack — wersja z elektrycznym wyrzutnikiem kart, który losowo strzela kartami zamiast standardowego dobierania ze stosu.
- UNO Junior — uproszczona wersja dla dzieci od trzech lat z mniejszą talią i prostszymi zasadami.
- UNO DOS — wariant, w którym gracze mogą zagrywać dwie karty jednocześnie, a rozgrywka toczy się na dwóch stosach jednocześnie.
Karty UNO w wersjach tematycznych zazwyczaj nie zmieniają podstawowej mechaniki — różnią się grafiką i niekiedy jedną lub dwiema dodatkowymi kartami specjalnymi charakterystycznymi dla danej edycji. Zanim gra się w nową wersję po raz pierwszy, warto rzucić okiem na instrukcję w pudełku, nawet jeśli zna się standardowe zasady na pamięć.